IFRS 18 – Báo cáo kết quả kinh doanh sẽ được chuẩn hóa hơn
Giới thiệu
Sau nhiều năm nhận phản hồi từ nhà đầu tư về việc báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (P&L) được trình bày không nhất quán giữa các doanh nghiệp, IASB đã ban hành IFRS 18 – Presentation and Disclosure in Financial Statements nhằm nâng cao tính minh bạch, khả năng so sánh và chất lượng thông tin tài chính. IFRS 18 sẽ thay thế IAS 1 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Mặc dù không thay đổi nguyên tắc ghi nhận và đo lường của IFRS, IFRS 18 sẽ thay đổi đáng kể cách doanh nghiệp trình bày và công bố thông tin trên báo cáo tài chính.
Thay đổi số 1: Báo cáo kết quả kinh doanh sẽ được chuẩn hóa hơn, bổ sung các chỉ tiêu lợi nhuận bắt buộc
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của IFRS 18 là việc thiết lập một cấu trúc thống nhất hơn cho Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Mặc dù IFRS 18 không làm thay đổi lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp, chuẩn mực này sẽ thay đổi đáng kể cách các doanh nghiệp trình bày kết quả hoạt động và truyền tải thông tin tài chính tới nhà đầu tư.
Trong nhiều năm qua, các doanh nghiệp áp dụng IFRS có thể sử dụng những cách trình bày khác nhau cho cùng một loại giao dịch hoặc chỉ tiêu tài chính. Điều này khiến việc so sánh hiệu quả hoạt động giữa các doanh nghiệp trở nên khó khăn. Để khắc phục vấn đề này, IFRS 18 đưa ra một khuôn khổ trình bày thống nhất và minh bạch hơn thông qua các thay đổi chính sau:
- Phân loại toàn bộ thu nhập và chi phí theo 5 nhóm hoạt động, bao gồm:
- Hoạt động kinh doanh (Operating);
- Hoạt động đầu tư (Investing);
- Hoạt động tài chính (Financing);
- Thuế thu nhập doanh nghiệp (Income Tax);
- Hoạt động ngừng kinh doanh (Discontinued Operations).
- Chuẩn hóa chỉ tiêu Lợi nhuận hoạt động (Operating Profit), giúp doanh nghiệp sử dụng cùng một nguyên tắc xác định thay vì mỗi đơn vị có cách tính riêng như trước đây.
- Bổ sung chỉ tiêu Lợi nhuận trước hoạt động tài chính và thuế thu nhập doanh nghiệp (Profit before Financing and Income Taxes), tạo thêm một thước đo giúp người sử dụng báo cáo tài chính đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh trước ảnh hưởng của cấu trúc tài trợ vốn.
- Làm rõ cách trình bày chi phí hoạt động, cho phép doanh nghiệp trình bày theo bản chất chi phí, theo chức năng chi phí hoặc kết hợp cả hai phương pháp, tùy thuộc vào phương án phản ánh tốt nhất mô hình kinh doanh.
- Nâng cao khả năng so sánh giữa các doanh nghiệp, khi các chỉ tiêu lợi nhuận và phân loại thu nhập, chi phí được trình bày theo một cấu trúc nhất quán hơn.
Tuy nhiên, IFRS 18 không áp dụng một khuôn mẫu hoàn toàn giống nhau cho mọi doanh nghiệp. Việc phân loại một số khoản mục vẫn phụ thuộc vào hoạt động kinh doanh chính của từng đơn vị. Vì vậy, cách trình bày của một doanh nghiệp sản xuất có thể khác với ngân hàng, công ty bảo hiểm hoặc doanh nghiệp đầu tư bất động sản.
Nhìn chung, IFRS 18 không làm thay đổi kết quả kinh doanh cuối cùng, nhưng sẽ thay đổi cách doanh nghiệp “kể câu chuyện tài chính” của mình. Điều này giúp báo cáo tài chính trở nên minh bạch hơn, nhất quán hơn và hữu ích hơn đối với nhà đầu tư cũng như các bên sử dụng thông tin.
Thay đổi số 2: Quy định mới về hoạt động kinh doanh chính được chỉ định
IFRS 18 yêu cầu doanh nghiệp đánh giá liệu đầu tư vào tài sản và/hoặc cung cấp tài trợ cho khách hàng có phải là hoạt động kinh doanh chính hay không. Nếu đây là hoạt động kinh doanh chính, một số khoản thu nhập và chi phí liên quan sẽ được phân loại vào nhóm Hoạt động kinh doanh (Operating) thay vì nhóm Đầu tư (Investing) hoặc Tài chính (Financing).
Quy định này đặc biệt ảnh hưởng đến các ngân hàng, tổ chức tín dụng, công ty đầu tư và doanh nghiệp đầu tư bất động sản, đồng thời giúp Báo cáo kết quả kinh doanh phản ánh đúng bản chất hoạt động của từng doanh nghiệp.
Thay đổi số 3: Kiểm soát chặt chẽ các chỉ tiêu phi GAAP (MPMs)
IFRS 18 đưa ra các yêu cầu công bố mới đối với Management Performance Measures (MPMs) – các chỉ tiêu hiệu quả hoạt động do ban lãnh đạo tự xác định và thường được sử dụng trong báo cáo thường niên, thuyết trình với nhà đầu tư hoặc công bố kết quả kinh doanh.
Các chỉ tiêu như EBITDA, Adjusted EBITDA, Core Profit hoặc Normalized Earnings sẽ phải:
- Giải thích cách tính;
- Giải thích lý do sử dụng;
- Đối chiếu (reconcile) với các chỉ tiêu theo IFRS.
Quy định này nhằm nâng cao tính minh bạch, giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn các chỉ tiêu do doanh nghiệp tự xây dựng và giảm nguy cơ trình bày kết quả hoạt động theo hướng gây hiểu nhầm.
Thay đổi số 4: Quy định mới về trình bày chi phí hoạt động
IFRS 18 đưa ra hướng dẫn rõ ràng hơn về cách trình bày chi phí hoạt động trên Báo cáo kết quả kinh doanh. Doanh nghiệp vẫn có thể trình bày chi phí theo bản chất (nature of expense) hoặc theo chức năng (function of expense), nhưng phải lựa chọn phương pháp phản ánh tốt nhất mô hình kinh doanh của mình.
Đồng thời, IFRS 18 yêu cầu bổ sung các thông tin thuyết minh nhằm giúp người sử dụng báo cáo tài chính hiểu rõ hơn về cơ cấu chi phí và các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp.
Việc tăng cường yêu cầu trình bày và thuyết minh chi phí sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng so sánh giữa các doanh nghiệp.
Thay đổi số 5: Tăng cường yêu cầu công bố thông tin
Bên cạnh các thay đổi về trình bày Báo cáo kết quả kinh doanh, IFRS 18 cũng bổ sung nhiều yêu cầu công bố thông tin nhằm giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về hiệu quả hoạt động và các chỉ tiêu được doanh nghiệp sử dụng.
Đặc biệt, doanh nghiệp sẽ phải công bố bổ sung đối với:
- Các chỉ tiêu hiệu quả hoạt động do ban lãnh đạo xác định (MPMs);
- Các hoạt động kinh doanh chính được chỉ định (Specified Main Business Activities);
- Các khoản mục trọng yếu ảnh hưởng đến khả năng so sánh kết quả kinh doanh giữa các kỳ;
- Thông tin hỗ trợ việc hiểu các chỉ tiêu lợi nhuận và phân loại thu nhập, chi phí.
Những yêu cầu mới này được kỳ vọng sẽ nâng cao tính minh bạch, giúp người sử dụng báo cáo tài chính hiểu rõ hơn “câu chuyện tài chính” đằng sau các con số được trình bày.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì từ bây giờ?
IFRS 18 không làm thay đổi lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp, nhưng sẽ thay đổi đáng kể cách trình bày kết quả hoạt động và các thông tin được công bố. Doanh nghiệp chuẩn bị sớm sẽ giảm đáng kể chi phí triển khai và tránh các bất ngờ khi chuẩn mực có hiệu lực từ năm 2027. Do đó doanh nghiệp cần có hành động trong một số công tác chuẩn bị sau:
- Rà soát tác động của IFRS 18 đến Báo cáo kết quả kinh doanh.
- Đánh giá việc phân loại lại thu nhập và chi phí theo các nhóm mới.
- Xác định các chỉ tiêu MPMs đang sử dụng (EBITDA, Core Profit, Adjusted EBITDA…).
- Đánh giá liệu doanh nghiệp có “hoạt động kinh doanh chính được chỉ định” hay không.
- Kiểm tra khả năng đáp ứng của hệ thống kế toán và ERP.
- Đào tạo đội ngũ tài chính, kế toán và quản lý.
